Jezuici w sercu Opola - od drewnianego kolegium przy Bramie Gosławickiej po kościół NSPJ

Przy wejściu na Mały Rynek wciąż widać ślady zakonnej działalności, która zaczęła się tu ponad trzy i pół wieku temu. W Opolu ich obecność rzeźbiła miejską tkankę — od szkoły i kolegium po kościoły i zabudowania, które dziś mają nowe funkcje. Historia miesza pobożność z epidemiami, wojną i urbanistycznymi przemianami.

• Ślady Towarzystwa Jezusowego w Opolu i przemiany miasta
• Historia budowy i rola kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa

Ślady Towarzystwa Jezusowego w Opolu i przemiany miasta

Pierwsi ojcowie Towarzystwa Jezusowego przybyli do miasta 24 lutego 1668 roku z pobliskiej Nysy. Swoją działalność edukacyjną i duszpasterską zaczęli prowadzić m.in. w kaplicy pw. św. Aleksego przy ulicy Szpitalnej, a wkrótce postawili pierwszą, drewnianą świątynię pod wezwaniem Trójcy Świętej. Ta prostolinijna budowla z około 1670 roku stała przy nieistniejącej już Bramie Gosławickiej, w rejonie dzisiejszej ul. E. Osmańczyka.

Zakonnicy szybko rozszerzyli swoje wpływy w zabudowie miejskiej: nabyli kamienicę przy Małym Rynku i połączyli ją z sąsiednią posesją, tworząc zespół przeznaczony na kolegium. Fragmenty tego kompleksu przetrwały wieki — obecnie w jednej z dawnych siedzib działa Muzeum Śląska Opolskiego (adres: Mały Rynek nr 7). Zmieniały się funkcje budynków i materiały — z murów zamkowych pozyskano cegłę, z ogrodów powstały pawilony i łączniki — ale ślad po jezuickiej obecności pozostał czytelny.

Pogorszenie losów miasta nastąpiło wraz z epidemią, która według źródeł pochłonęła prawie połowę mieszkańców miasta liczącego wtedy około 2 tys. ludzi. W obliczu zarazy wierni ślubowali pielgrzymki do Piekar Śląskich, a w okresie niepokojów wojennych zakon sprowadził do Opola cudowny wizerunek Matki Boskiej z Piekar. Obraz umieszczono w jezuickim ołtarzu podczas uroczystości Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, 15 sierpnia 1702 roku; z czasem stał się znany jako Obraz Opolski i pozostał w mieście mimo późniejszych zawirowań. Dziś znajduje się m.in. w Katedrze Opolskiej, a w okresach remontów bywa wypożyczany do placówek diecezjalnych.

W XVIII wieku polityczne decyzje odcisnęły się na losie Towarzystwa Jezusowego — w 1773 roku papieska kasata zakonu wpłynęła na zanikanie zakonnej opieki nad ich obiektami, co rozpoczęło etap ich stopniowej dewastacji i przejmowania przez inne instytucje.

Historia budowy i rola kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa

Miejsce, gdzie stoi dziś kościół Ojców Jezuitów przy ulicy o. Józefa Czaplaka, poświęcono 12 lipca 1924 roku. Samą świątynię konsekrowano 19 października 1930 roku. Już przed wybuchem II wojny światowej konstrukcja została powiększona przez dobudowanie trzech przęseł korpusu, a po wojnie świątynia wzbogaciła się o kruchtę.

Kościół jest też miejscem materialnej pamięci zakonu — w 1979 roku zamontowano w nim trzy nowe dzwony. Najstarszy zachowany, pochodzący z 1930 roku, waży 290 kilogramów i nosi charakterystyczny napis odnoszący się do św. Ignacego Loyoli, założyciela jezuitów. Przez cały XX wiek oraz do dziś parafia pełniła funkcję duszpasterską, łącząc tradycję jezuicką z lokalnym życiem religijnym.

W przestrzeni miasta kolejne role pełniły też inne budynki powiązane z zakonem. Tam, gdzie stał pierwszy drewniany kościół, wzniesiono potem klasycystyczny gmach szkolny, który funkcjonuje dziś jako część Zespołu Szkół Mechanicznych przy ul. E. Osmańczyka nr 22 — przykład na to, jak dawny program edukacyjny zakonników przekształcił się w świeckie placówki oświatowe.

Materiały do tekstu pochodzą z zasobów Parafii NSPJ w Opolu, zbiorów Muzeum Śląska Opolskiego oraz opracowań muzealnych dotyczących obrazu Matki Boskiej Opolskiej.

na podstawie: Urząd Miasta Opola.