Opole ma 29 cmentarzy. Najstarsze pochówki sięgają średniowiecza

Pod ulicą Szpitalną odkryto ślady pochówków związanych ze średniowiecznym Opolem. Historia miejskich nekropolii prowadzi od cmentarzy przy kościołach w obrębie murów aż po rozległy cmentarz na Półwsi. Po drodze zmieniały się przepisy, granice miasta i zasady chowania zmarłych.

Na terenie Opola znajduje się 29 cmentarzy. Dziewiętnaście z nich, w tym największy – na Półwsi – pozostaje pod opieką Zakładu Komunalnego. Pozostałe dziesięć to nekropolie parafii rzymskokatolickich. Tak duża liczba wiąże się między innymi z rozszerzaniem granic miasta i włączaniem do niego okolicznych wsi.

• Najstarsze groby znajdowały się przy opolskich kościołach
• Nowe nekropolie powstawały coraz dalej od centrum
• Rozwój miasta zmienił cmentarną mapę Opola

Najstarsze groby znajdowały się przy opolskich kościołach

W średniowieczu cmentarze zakładano przy świątyniach, także tych położonych wewnątrz miejskich murów. W Opolu nekropolie działały przy kolegiacie św. Krzyża oraz kościołach dominikanów i franciszkanów. Ślady dwóch z nich zachowały się do dziś. Miejsca pochówku znajdowały się również przy kościołach poza murami – św. Krzyża na Przedmieściu Odrzańskim i św. Barbary, w miejscu dzisiejszego placu Wolności.

W 1955 roku przy ulicy Szpitalnej archeolodzy natrafili na cmentarzysko szkieletowe. Szacowano, że znajdowało się tam około 400 grobów. Badacz Józef Kaźmierczyk datował je na XIII–XIV wiek, a historyk Władysław Dziewulski wiązał z cmentarzem przy klasztorze minorytów.

Zwyczaj chowania zmarłych w sąsiedztwie kościoła zaczął ustępować ze względów sanitarnych i w związku ze wzrostem liczby mieszkańców. W Prusach obowiązywał zakaz pochówków przykościelnych wprowadzony rozporządzeniem z 1773 roku. Zapis ten powtórzono w 1794 roku w pruskim kodeksie prawa krajowego. Zmiana długo budziła opór, ale ostatecznie doprowadziła do zamykania starych nekropolii.

Najświeższe wiadomości z Opola czekają na stronie głównej faktyopole.pl, a koncerty, spotkania i imprezy na najbliższe dni – w kalendarzu wydarzeń.

Nowe nekropolie powstawały coraz dalej od centrum

Likwidacja opolskich cmentarzy przykościelnych rozpoczęła się na początku XIX wieku. Nekropolie przy kościołach klasztornych zamknięto w 1810 roku, przy parafialnym – w 1813 roku, a dwa cmentarze na przedmieściach – rok później. W 1813 roku otwarto nowy cmentarz komunalny przy drodze na Wrocław, poza ówczesnym miastem. Służył katolikom i ewangelikom. Opolscy Żydzi od 1821 roku chowali zmarłych na cmentarzu w pobliskiej Nowej Wsi Królewskiej, a od 1831 roku działała także nekropolia choleryczna.

Pod koniec XIX wieku w granicach Opola znajdowały się tylko cmentarz komunalny i choleryczny. Po przyłączeniu Zakrzowa w 1899 roku doszedł niewielki cmentarz wiejski. Tymczasem liczba mieszkańców wzrosła z około trzech tysięcy na początku stulecia do ponad 30 tysięcy w 1900 roku. W tym samym roku zmarło 807 osób, a dotychczasowego cmentarza nie można było już rozbudowywać. Nową nekropolię miejską urządzono w Półwsi. Cmentarz Centralny otwarto w 1931 roku.

Przepisy porządkowe regulowały nie tylko rozmiary grobów i nagrobków, lecz także wysokość opłat. W 1931 roku płyta leżąca na zwykłym grobie osoby dorosłej mogła mieć najwyżej 80 na 65 centymetrów, a stojący nagrobek – 150 na 60 centymetrów. Wcześniej koszt miejsca zależał również od zamożności rodziny. W 1894 roku najbogatsi płacili za grób osoby dorosłej pięć razy więcej niż najubożsi: odpowiednio 15 i 3 marki.

Rozwój miasta zmienił cmentarną mapę Opola

Wraz z kolejnymi przyłączeniami wsi do miasta pod jego zarząd trafiały także ich cmentarze. Przed II wojną światową do Opola włączono nekropolie w Szczepanowicach i Półwsi. Po wojnie cztery cmentarze miejskie – w Półwsi, przy ulicy Wrocławskiej, w Zakrzowie i Szczepanowicach – były zdewastowane. W 1946 roku pochowano w Opolu 325 osób, a także przeniesiono na cmentarze 50 zbiorowych pochówków z terenu miasta.

Po wojnie do Opola przyłączano następne miejscowości, między innymi Nową Wieś Królewską, Kolonię Gosławicką, Gosławice, Wójtową Wieś i Bierkowice. Kolejna zmiana granic, która weszła w życie 1 stycznia 2017 roku, włączyła do miasta następne nekropolie, w tym cmentarze w Czarnowąsach, Sławicach, Świerklach, Winowie i Wrzoskach. Obecna liczba 29 cmentarzy obejmuje więc zarówno miejskie nekropolie, jak i miejsca pochówku w dawnych wsiach.

Cmentarze są także zapisem historii lokalnego rzemiosła. Na nagrobkach można znaleźć sygnatury opolskich kamieniarzy Wilhelma Rönischa i Josefa Knauera. Rönisch przeniósł warsztat na Półwieś po otwarciu Cmentarza Centralnego, a firmę Knauera po jego śmierci przejął na krótko rzeźbiarz Kurt Spribille.

Główny cmentarz miejski był kilkakrotnie powiększany, ale rosnące potrzeby sprawiają, że Opole stoi przed koniecznością znalezienia nowego miejsca pochówku. Rozmieszczenie nekropolii pokazuje, że ich historia jest ściśle związana z rozwojem miasta, a dawne cmentarze wiejskie nadal pozostają częścią jego obecnej mapy.

na podstawie: UM Opole.