W dniu 14 sierpnia 2019 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej podpisał ustawę z dnia 19 lipca 2019r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (OOŚ) oraz niektórych innych ustaw. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Głównym celem projektowanych zmian jest usprawnienie procedur środowiskowych oraz procesu inwestycyjnego.

Projektowane zmiany dotyczą trzech kluczowych zagadnień:

  • strategicznych ocen oddziaływania na środowisko,
  • transgranicznych ocen oddziaływania na środowisko
  • oraz procedury wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Najistotniejsze dla przebiegu procesu inwestycyjnego są zmiany dotyczące procedury wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Dotyczą one bowiem wszystkich inwestycji sklasyfikowanych jako przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko lub jako przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko.

Wśród proponowanych zmian należy, w szczególności wymienić:

  • Nowe kryteria określenia statusu stron postępowania – odległość 100 m od granicy terenu, na którym planuje się realizację inwestycji, bez względu na podział geodezyjny terenu (granice działek ewidencyjnych), jako podstawowej przesłanki do uznania tego terenu za obszar oddziaływania. Powyższe oznacza, iż obszar, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie, ustalany będzie według stałego kryterium odległościowego wynoszącego 100 m oraz według kryterium ustalanego indywidualnie w oparciu o charakter oddziaływania planowanego przedsięwzięcia. Tym samym zastąpiono dotychczasową przesłankę, obejmującą działki sąsiadujące bezpośrednio z nieruchomością, na której ma być realizowane przedsięwzięcie, bez względu na to, na jakim obszarze tej nieruchomości będzie zlokalizowane przedsięwzięcie. Powyższe rozwiązanie zostało zaproponowane przede wszystkim z uwagi na inwestycje realizowane na rozległych nieruchomościach, w przypadku których faktyczny obszar oddziaływania inwestycji nie wykracza poza granice działki należącej do inwestora.
  • Doręczenie przez obwieszczenie, gdy liczba stron przekroczy 10. Nowelizacja ustawy OOŚ wprowadza regułę dla wszystkich rodzajów przedsięwzięć, wedle której, jeżeli liczba stron postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach lub innego postępowania dotyczącego tej decyzji przekracza 10 (obecnie 20), stosuje się art. 49 Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA) – tzn. zawiadomienie stron o decyzjach i innych czynnościach organu administracji publicznej może nastąpić w formie publicznego obwieszczenia, w innej formie publicznego ogłoszenia zwyczajowo przyjętej w danej miejscowości lub przez udostępnienie pisma w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej właściwego organu.
  • Doręczenie przez obwieszczenie w przypadku nieuregulowanego stanu prawnego nieruchomości. W przypadku, gdy nieruchomość posiada nieuregulowany stan prawny, organ doręczy stronom zawiadomienia dotyczące postepowania o wydanie decyzji środowiskowej w drodze obwieszczenia. Zgodnie z przyjętymi zmianami przez nieuregulowany stan prawny należy rozumieć sytuację, w której dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nie żyje, a spadkobiercy nie wykazali prawa do spadku, lub z uwagi na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów lub innych dokumentów nie można ustalić osoby lub osób którym przysługuje prawo rzeczowe do tej nieruchomości.
  • Domniemanie aktualności wypisu z rejestru gruntów – śmierć strony nie powoduje zawieszenia postępowania. Przyjęty przepis ustanawia fikcję doręczenia, w przypadku gdy dane wynikające z rejestru gruntów lub dokumentów dostarczonych przez stronę są nieaktualne. Powyższe ma na celu uniknięcie zawieszenia postępowania o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w sytuacji śmierci stron postępowania lub nieaktualnych danych w momencie wszczęcia postępowania. Procedura ustalania kręgu spadkobierców po zmarłej stronie postępowania jest zwykle dość długotrwała, a organ prowadzący postępowanie nie ma legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku przez sąd i ustalenie kręgu spadkobierców po zmarłej stronie. W związku z powyższym w wielu przypadkach, gdy liczba stron była znacząca, postępowania ulegały nieuzasadnionemu wydłużeniu.
  • Obowiązek poinformowania organu o zmianie właściciela nieruchomości, a wznowienie postępowania. Przyjęte zmiany nakładają na podmioty pomiędzy którymi nastąpiło przeniesienie prawa rzeczowego do nieruchomości, obowiązek poinformowania o tym fakcie organu prowadzącego postępowanie w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. W przypadku braku dokonania takiego zawiadomienia, nabywca nieruchomości nie będzie mógł wnioskować o wznowienie postępowania z uwagi na brak jego udziału w postępowaniu.
  • Załączniki do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Zmiany zakładają, że inwestor będzie mógł załączać do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowanych, mapy ewidencyjne, wypisy i wyrysy z rejestru gruntów lub inne dokumenty wydawane przez organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków również w formie dokumentów elektronicznych. Zmiany przewidują także wymóg, aby mapa w skali zapewniającej czytelność przedstawionych danych z zaznaczonym przewidywanym terenem, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, oraz z zaznaczonym przewidywanym obszarem, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie była sporządzana na podstawie mapy ewidencyjnej. Dodatkowo, w przypadku gdy liczba stron postępowania przekroczy 10, inwestor nie będzie miał obowiązku składania wypisu z rejestru gruntów lub innego dokumentu wydanego przez organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków na żadnym z etapów postępowania.
  • Zmiany dotyczące wydłużenia okresu ważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Obecnie termin, w którym decyzja środowiskowa zachowuje swoją ważność – tzn. może zostać dołączona do decyzji wskazanych w art. 72 ust. 1 ustawy OOŚ- wynosi 6 lat od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna. W przypadku, gdy inwestor wykaże, że realizacja inwestycji przebiega etapowo oraz aktualne pozostają warunki realizacji inwestycji określonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, organ termin ważności decyzji może wydłużyć do lat 10. Z uwagi na problemy z interpretacją pojęcia „etapowość” zdecydowano się na rezygnację z tego kryterium. Dodatkowo przyjęta zmiana uniemożliwi składanie wniosków o wydłużenie ważności decyzji przed upływem 5 lat od dnia kiedy decyzja stała się ostateczna, co będzie gwarantowało aktualność środowiskowych warunków realizacji inwestycji.
  • Rezygnacja z postanowienia o braku konieczności przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko w przypadku przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Wyeliminowano z procedury postanowienie o braku konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko – ze względu na analogiczne wymagania co do zawartości uzasadnienia postanowienia o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko i uzasadnienia decyzji środowiskowej.
  • Zmiana właściwości organów wydających decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach. Przyjęte zmiany zakładają przekazanie wójtom, burmistrzom i prezydentom miast kompetencji do wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięć, dla których organem wykonawczym jest organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Obecnie takie decyzje wydają Regionalni Dyrektorzy Ochrony Środowiska (RDOŚ). W celu zapewnienia właściwego rozdziału funkcji i skutecznej kontroli konfliktu interesów w przypadku, gdy organ właściwy do wydania decyzji jest jednocześnie inwestorem, projektodawcy wprowadzają dodatkowy mechanizm zabezpieczający, polegający na przekazaniu RDOŚ, jako organowi niezależnemu, decyzji, co do obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, która stanowi instrument w największym stopniu wpływający na ustalenie warunków realizacji przedsięwzięcia. Ponadto przewiduje się, że uprawnienie do formalnych działań w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w procedurze wydawania decyzji środowiskowych zostanie przeniesione z Generalnego Dyrektora Ochrony środowiska na Regionalnych Dyrektorów Ochrony Środowiska.
  • Zawieszenie postępowania bez zgodny stron. Przyjęta zmiana wprowadza kolejny przepis szczególny wobec przepisów KPA. Zmiana polega na umożliwieniu zawieszenia postępowania na wniosek inwestora, mimo sprzeciwu pozostałych stron postępowania. Jedyną przesłanką warunkującą zawieszenie takiego postępowania byłoby zagrożenie interesu społecznego.

Nowelizacja ustawy OOŚ wprowadza również zmiany w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska w zakresie kompetencji organów. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 378 ust. 2 ww. ustawy, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska jest właściwy w sprawie przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zamkniętych ustalanych przez Ministra Obrony Narodowej. Powyższe doszczegółowienie terenów zamkniętych w tym artykule spowoduje, iż organem ochrony środowiska do wydawania pozwoleń emisyjnych dla instalacji znajdujących się terenach zamkniętych PKP będzie starosta, czyli Prezydent Miasta Opola.

Zgodnie ze zmienianą ustawą OOŚ, do spraw wszczętych na podstawie dotychczasowych przepisów ustawy ooś oraz ustawy Prawo ochrony środowiska i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, stosuje się przepisy dotychczasowe (z wyjątkami).